Świat pędzi nieubłaganie, trendy na rynku czytelniczym zmieniają się w mgnieniu oka, a ja i tak nieustannie wracam do klasyki kryminału. Dziś przypominam sobie książkę, do której mam wyjątkowy sentyment. Nemezis Agathy Christie to jedna z ostatnich powieści w bogatym dorobku Królowej Kryminału, wydana na początku lat siedemdziesiątych, gdy pisarka miała już na karku ponad osiemdziesiąt lat. Dostrzegam w tej historii pewne zwolnienie tempa, nutę nostalgii i dojrzałość autorki, która zamiast mnożyć dynamiczne pościgi, woli snuć refleksje nad ludzką naturą i nieuchronnością kary za dawne grzechy.
Fabuła Nemezis zostaje zawiązana wokół niezwykle intrygującego punktu wyjścia. Panna Jane Marple otrzymuje wiadomość od zmarłego właśnie milionera, Jasona Rafiela, którego czytelnik doskonale kojarzy ze wspólnej przygody tej pary w Karaibskiej tajemnicy. Zmarły zostawia jej w spadku pokaźną sumę pieniędzy, jednak warunek jest jeden: starsza pani musi rozwiązać zagadkę morderstwa sprzed lat, o której nie dostaje absolutnie żadnych konkretnych informacji. Zostaje jedynie wysłana na zorganizowaną wycieczkę po historycznych posiadłościach i ogrodach Anglii, gdzie wśród współpasażerów kryją się osoby uwikłane w dawną tragedię. Panna Marple staje się tytułową Nemezis – uosobieniem sprawiedliwości, która musi dostrzec to, co przegapili inni.
Nie sposób czytać tej książki bez znajomości Karaibskiej tajemnicy, bo Nemezis to jej bezpośrednia i bardzo satysfakcjonująca kontynuacja. Jeśli pamięta się relację, jaka połączyła zrzędliwego, schorowanego bogacza i zwyczajną z pozoru staruszkę z St. Mary Mead na słonecznej wyspie, to w czasie lektury można poczuć prawdziwe wzruszenie. Jason Rafiel dokładnie wiedział, kim naprawdę jest panna Marple – nie uroczą babcią robiącą na drutach, lecz genialnym obserwatorem o doskonale bezwzględnym umyśle. To właśnie zaufanie zza grobu i swoisty dialog powracający we wspomnieniach nadają całej intrydze głęboki, niezwykle osobisty wymiar.
To, co zachwyca mnie w tej powieści najbardziej, to jej niespieszne tempo i charakterystyczny urok świata, który wraz z jego dawnymi rezydentami przeszedł do historii. Podróż autokarem po urokliwych, ale i mrocznych zakątkach angielskiej prowincji stwarza idealne tło dla ujawniania kolejnych sekretów. Agatha Christie buduje typowe dla jej prozy napięcie nie za sprawą dosadnych opisów, lecz poprzez wspaniale napisane dialogi, niedomówienia i zepsucie skrywane pod maską nienagannych manier. Złapałem się na tym, że zamiast gorączkowo przerzucać strony w poszukiwaniu mordercy, po prostu rozkoszowałem się stylem i klimatem minionej epoki, w której zbrodnia zawsze miała bardzo ludzką, choć okrutną twarz.
Uczciwie muszę napisać, że nie jest to powieść bez wad i nie każdemu czytelnikowi powolne tempo wydarzeń przypadnie do gustu. Dostrzegam w Nemezis pewne powtórzenia i dygresje, które młodszej Agacie Christie pewnie by się nie zdarzyły, ale dla mnie mają one ogromny urok. Wiek autorki wpłynął na wizerunek głównej bohaterki – panna Marple w Nemezis jest fizycznie słabsza, szybciej się męczy, a jednak umysł działa jak za dawnych lat, skrupulatnie układając tę skomplikowaną kryminalną układankę. To piękny obraz starości, która nie oznacza bezużyteczności, lecz stanowi skarbnicę doświadczeń pozwalających przejrzeć człowieka na wylot.
Przedostatnia powieść z panną Jane Marple to pozycja obowiązkowa, zwłaszcza dla czytelników mających słabość do klasycznych kryminałów retro i lubiących powroty do znanych bohaterów. Choć nie jest to być może najbardziej efektowne dzieło w dorobku Agathy Christie, Nemezis ma w sobie coś niezwykle magnetycznego i melancholijnego. Ostatecznie dostajemy piękne domknięcie losów panny Marple i dowód na to, że prawdziwa sprawiedliwość prędzej czy później zawsze znajdzie drogę do celu. Gorąco polecam zaparzyć kubek dobrej herbaty, zasiąść w fotelu i dać się porwać tej morderczo uroczej historii. Jaka szkoda, że jeszcze jedna powieść i cykl z panna Marple zostanie zamknięty na zawsze.
Informacje o książce
autorka Agatha Christie
tytuł Nemezis (Nemesis)
przekład Magdalena Gołaczyńska
Wydawnictwo Dolnośląskie 2024
ocena 5/6
egzemplarz własny