Allegra Goodman, autorka o ugruntowanej pozycji w świecie współczesnej literatury pięknej, ale w Polsce znana do tej pory z jednej książki, powraca z powieścią, która niemal natychmiast po premierze w 2025 roku zdominowała listy bestsellerów i dyskusje krytyków literackich. Mowa o Isoli – efekcie wieloletnich badań nad historią kolonializmu i kobiecej podmiotowości, książce, która bardzo szybko zyskała status pozycji obowiązkowej dla każdego miłośnika ambitnej fikcji historycznej. Powieść ta nie tylko przywraca zbiorowej pamięci zapomnianą postać historyczną, ale przede wszystkim stawia uniwersalne pytania o granice ludzkiej godności i woli przetrwania w obliczu ekstremalnej izolacji, co czyni ją jedną z ciekawszych, żeby nie napisać – emocjonujących premier ostatnich lat.
Fabuła opowiada o losach młodej dziedziczki, Marguerite de La Rocque, która pod opieką swojego despotycznego kuzyna, Jeana-François de Robervala, wyrusza w 1540 roku w stronę Nowej Francji, by uczestniczyć w zakładaniu tamtejszej kolonii. Kiedy jej potajemny romans z młodym Augustem wychodzi na jaw, Roberval, widząc w tym akt buntu przeciwko swojej absolutnej władzy, skazuje parę oraz wierną piastunkę Marguerite na okrutny los, porzucając ich na bezludnej, skalistej wyspie w Zatoce Świętego Wawrzyńca. To właśnie tutaj, w całkowitym odcięciu od cywilizacji, bohaterka musi zmierzyć się z brutalnymi zimami, głodem oraz tragiczną stratą najbliższych, by po latach heroicznej walki o każdy dzień zostać odnalezioną przez rybaków i powrócić do Francji, gdzie podejmuje próbę odzyskania swojej tożsamości i zagrabionego majątku.
Isola Allegry Goodman to porywająca opowieść, która z niezwykłą starannością ożywia realia XVI wieku, zabierając czytelnika w podróż przez ocean i mroczne zakamarki ludzkiej psychiki. Autorka tworzy głęboką analizę kobiecej niezłomności w świecie zdominowanym przez bezwzględnych mężczyzn i surowe prawa natury. Największą siłą powieści jest psychologiczna ewolucja Marguerite, która z zagubionej i zależnej od innych arystokratki przeobraża się w wojowniczkę obdarzoną pierwotną siłą natury, zdolną do stawienia czoła nawet dzikim zwierzętom. Goodman nie oszczędza czytelnika, opisując proces hartowania się ducha w warunkach, w których każdy posiłek i każda chwila ciepła są na wagę złota, unikając przy tym taniego sentymentalizmu na rzecz surowej, egzystencjalnej prawdy.
Niezaprzeczalnym atutem powieści jest jej wręcz oszałamiająca plastyczność. Cytelnik niemal fizycznie czuje chłód oceanicznej bryzy i morderczy uścisk arktycznej zimy, co sprawia, że lektura staje się doświadczeniem niemal sensualnym. Isola stanowi przy tym swoistą odpowiedź na klasyczne męskie opowieści o rozbitkach, jednak jest ona pozbawiona kolonialnego optymizmu, a skupiona na brutalnej rzeczywistości przetrwania i złożoności doświadczenia żałoby. Tematy autonomii ciała oraz nadużyć patriarchalnej władzy wybrzmiewają tu wyjątkowo współcześnie, sprawiając, że historia Marguerite de La Rocque wydaje się bliższa dzisiejszemu odbiorcy, niż można by przypuszczać po dacie wydarzeń budujących fabułę. Goodman umiejętnie łączy rys historyczny z nowoczesną wrażliwością, tworząc portret kobiety, która odnajduje siebie dopiero wtedy, gdy świat zewnętrzny przestaje istnieć.
Mimo niekwestionowanego kunsztu autorki, lektura Isoli może dla części czytelników okazać się wyzwaniem ze względu na jej wymiar emocjonalny i momentami niespieszne tempo narracji, szczególnie w pierwszej części książki. Autorka poświęca dużo miejsca na budowanie tła obyczajowo – politycznego francuskiego dworu, co może niecierpliwić, a późniejsze, dosadne opisy straty i osamotnienia niosą ze sobą ogromny ciężar emocji. Można także odnieść wrażenie, że początkowy wątek romansowy został potraktowany nieco skrótowo – stanowi on jedynie katalizator dla późniejszych, rozgrywających się na wyspie dramatów, choć elegancka oszczędność w środkach wyrazu podkreśla surowość całej historii.
Ostatecznie jednak Allegra Goodman stworzyła literacki majstersztyk, który na długo pozostaje w pamięci jako przejmujący hołd dla ludzkiej odporności i zdolności do podniesienia się po najcięższych traumach. Isola to powieść gęsta od emocji, napisana językiem poetyckim, a jednocześnie dosadnym, która przypadnie do gustu miłośnikom prozy historycznej szukającym w literaturze mocniejszych przeżyć i doświadczeń. Prozę Allegry Goodman stawiam na półce obok twórczości Maggie O’Farrell czy Lauren Groff, ponieważ ich książki stanowią fascynujące studium tego, co zostaje z człowieka, gdy odbierze mu się wszystko poza wolą życia. Wymienione autorki piszą także o tym, że nawet na najbardziej jałowej skale może wykiełkować nowa, silniejsza wersja nas samych. Musimy tylko dać sobie przyzwolenie na upadek, po którym następuje ozdrowienie, a niejednokrotnie także – zmartwychwstanie.
Informacje o książce
autorka Allegra Goodman
tytuł Isola
przekład Monika Popławska
Wydawnictwo Literackie 2026
ocena 4+/6
recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem