Zagadka Błękitnego Ekspresu (premiera w 1928 roku) to klasyczna pozycja w dorobku Agathy Christie, która przenosi nas w czasy, gdy podróżowanie było synonimem luksusu, a nie tylko logistycznym wyzwaniem. Autorka po raz kolejny zaprasza nas do świata elit, gdzie pod warstwą miłego dla oka blichtru, jedwabiu i drogiej biżuterii kryją się mroczne sekrety oraz mordercze instynkty. Choć powieść ta bywa czasem przyćmiona przez słynniejsze Morderstwo w Orient Expressie, posiada swój unikalny, dekadencki urok, ale i stanowi istotny rozdział w karierze Herkulesa Poirota.
Fabuła powieści koncentruje się wokół tragicznych losów Ruth Kettering, córki amerykańskiego potentata, która zostaje znaleziona martwa w swoim przedziale podczas podróży luksusowym pociągiem z Londynu na Lazurowe Wybrzeże. Z jej bagażu znika bezcenny naszyjnik z rubinem zwanym Sercem Płomienia, co nadaje zbrodni wyraźny motyw rabunkowy. W pociągu znajduje się jednak cała galeria postaci mających własne powody, by życzyć kobiecie jak najgorzej – od zdradzanego męża, przez chciwego kochanka, aż po tajemniczą tancerkę. Szczęśliwym zrządzeniem losu tym samym składem podróżuje Poirot, który na prośbę zrozpaczonego ojca ofiary podejmuje się rozwikłania zagadki.
Jak to zwykle u Christie bywa, autorka mistrzowsko kreuje postać Katarzyny Grey, skromnej kobiety, która dzięki nieoczekiwanemu spadkowi trafia do świata wyższych sfer i staje się baczną obserwatorką wydarzeń w pełnym przepychu świecie bogatych i wpływowych. To właśnie relacja między nią a Poirotem stanowi emocjonalny trzon powieści, dając czytelnikowi chwilę oddechu od chłodnych kalkulacji i finansowych intryg. Christie świetnie oddaje duszny klimat pociągu, gdzie bliskość obcych ludzi sprzyja zarówno niespodziewanym wyznaniom, jak i zbrodniom dokonywanym w białych rękawiczkach.
Zagadka Błękitnego Ekspresu, pod względem konstrukcyjnym, to solidny kryminał oparty na dedukcji, choć tempo akcji może wydawać się nieco wolniejsze niż w późniejszych książkach Królowej Kryminału. Christie powoli odkrywa kolejne karty, bawiąc się z czytelnikiem w kotka i myszkę i podsuwając fałszywe tropy, które mają zmylić nie tylko detektywa, ale i odbiorcę fabuły. Choć niektóre rozwiązania mogą wydać się współczesnemu miłośnikowi literatury kryminalnej zbyt znajome, należy pamiętać, że to właśnie książka taka jak Zagadka Błękitnego Ekspresu budowała fundamenty gatunku, które do dziś są kopiowane przez twórców thrillerów na całym świecie.
Warto wspomnieć o kontekście powstania tej książki, ponieważ sama Agatha Christie nie darzyła jej szczególną sympatią, pisząc ją w jednym z najtrudniejszych, depresyjnych okresów swojego życia. Mimo osobistych zawirowań stworzyła tekst spójny, w którym ból i rozczarowanie ludzką naturą są wyczuwalne, ale przy tym umiejętnie wplecione w dobrze skonstruowaną zagadkę kryminalną. Fakt, że powieść jest rozszerzeniem wcześniejszego opowiadania Ekspres do Plymouth, wcale nie odbiera jej świeżości, a wręcz pozwala na głębszą analizę psychologiczną bohaterów, także tych drugoplanowych.
Wprawdzie Zagadka Błękitnego Ekspresu nie uchodzi może za jedną z lepszych w bibliografii Agathy Christie, ale należy do moich ulubionych historii z Herkulesem Poirot. Cenię ją zarówno za motyw Kto to zrobił? i Dlaczego?, jak i za podjętą przez autorkę tematykę. To sprawnie opowiedziana historia o chciwości, straconych nadziejach i sprawiedliwości, która – dzięki słynnemu detektywowi – zawsze znajduje drogę do celu. Dlatego nawet jeśli nie jest to najbardziej rewolucyjna pozycja w dorobku Królowej Kryminału, wciąż oferuje pierwszorzędną rozrywkę, której trudno się oprzeć podczas długiego wieczoru z lekturą.
Informacje o książce
autorka Agatha Christie
tytuł Zagadka Błękitnego Ekspresu (The Mystery of the Blue Train)
przekład Hanna Pasierska
Wydawnictwo Dolnośląskie 2022
ocena 4+/6
egzemplarz własny