Nie miałem w planach lektury tej powieści, ale opis fabuły zainteresował mnie na tyle, że jednak zdecydowałem się przeczytać Usta-usta. To trzecia książka Antoine’a Wilsona, dostrzeżonego przez krytyków i nagradzanego kanadyjsko-amerykańskiego autora. I choć ostatecznie powieść niespecjalnie wyróżnia się na tle innych z szeroko definiowanej literatury środka, warto po nią sięgnąć, aby poznać kulisy świata sztuki, przyjrzeć się zawiłym ścieżkom bohaterów w drodze do sukcesu za wszelką cenę, wreszcie zadać sobie fundamentalne pytanie o prawdę kryjącą się za ich intencjami. Całość ujęta jest dość zgrabnie w ramy powieści szkatułkowej, co nadaje całej historii oryginalnego brzmienia.
Powieść Antoine’a Wilsona rozpoczyna się w klimacie rodem z klasycznego kryminału noir lub thrillera psychologicznego. W poczekalni lotniska JFK narrator, niespełniony pisarz, spotyka dawnego znajomego z czasów studenckich, Jeffa Cooka. To przypadkowe spotkanie, związane z opóźnionym lotem, staje się powodem do wysłuchania niezwykłej historii. Jeff, człowiek, który z pozoru osiągnął wszystko, zaczyna snuć opowieść o jednym wydarzeniu, które na zawsze zmieniło trajektorię jego losu, wciągając czytelnika w grę pozorów, gdzie nic nie jest tak oczywiste, jak mogłoby się wydawać na wstępie jego opowieści.
Centralnym punktem wspomnień Jeffa jest dramatyczny moment na plaży, kiedy to ratuje on życie tonącemu mężczyźnie. Tytułowe usta-usta to nie tylko technika reanimacyjna, ale symboliczny akt przekazania życia, który paradoksalnie staje się początkiem toksycznej zależności. Uratowanym okazuje się Francis Arsenault, charyzmatyczny i bezwzględny marszand, postać tyleż fascynująca, co odpychająca. Zamiast wdzięczności czy duchowej więzi, między mężczyznami rodzi się rywalizacja oparta na zaskakującej dynamice, w której wybawca powoli staje się zależny od ofiary, a granice moralności zaczynają się niebezpiecznie zacierać.
Usta-usta to powieść sprawnie odmalowująca świat handlu sztuką, który blichtr okazuje się być podszyty cynizmem i pustką. Jeff, wchodząc w orbitę wpływów Francisa, odkrywa mechanizmy rządzące rynkiem, gdzie wartość dzieła jest umowna, a autentyczność bywa towarem deficytowym. Podobnie zresztą jak kwestie tożsamości i prawdy zarówno w życiu Jeffa, jak i jego relacji z uratowanym marszandem. Czytelnik zadaje więc sobie pytanie, czy Jeff jest niewinnym obserwatorem wciągniętym w mroczny świat, czy może oportunistą, który wykorzystał szansę, by wspiąć się po drabinie społecznej? Autor nie daje prostych odpowiedzi, zmuszając do nieustannego kwestionowania intencji bohatera.
Zastosowana w powieści forma szkatułkowej narracji pogłębia poczucie tajemniczości i wzmaga dezorientację czytelnika. Relację Jeffa poznajemy za pośrednictwem narratora, co tworzy podwójny filtr i wzmacnia dystans wobec wydarzeń i bohaterów. W tym aspekcie czytelnik ma prawo zapytać o wiarygodność samego narratora, który jest pisarzem; ile z tego, co mówi Jeff, jest prawdą, a ile kreacją na potrzeby słuchacza? I który z nich bardziej ubarwia rzeczywistość, eksponując te, a nie inne jej aspekty? Wilson bawi się konwencją spowiedzi, sugerując, że każda opowieść o własnym życiu jest w pewnym sensie manipulacją faktami, mającą na celu usprawiedliwienie własnych wyborów.
Proza Antoine’a Wilsona nie jest może specjalnie odkrywcza, a chwilami może nawet nużyć, przede wszystkim dlatego, że konwencja thrillera, czy kryminału jedynie zapowiada całą historię, której forma wytraca w czasie lektury swoją energię. Autor buduje buduje napięcie nie poprzez gwałtowne zwroty akcji czy eskalację przemocy, ale przez gęstniejącą atmosferę niepokoju i moralnej dwuznaczności. Książce udaje się utrzymać uwagę czytelnika do samego końca, serwując finał, który jest zaskakujący, a jednocześnie wydaje się jedynym logicznym domknięciem tej historii. Usta-usta stawia fundamentalne pytania o naturę dobra i zła, przypadkowość losu oraz to, jak jedno wydarzenie może zdeterminować całe życie.
Informacje o książce
autor Antoine Wilson
tytuł Usta-usta (Mouth to Mouth)
przekład Łukasz Witczak
Wydawnictwo Czarne 2025
ocena 4/6
egzemplarz biblioteczny