Wciąż pamiętam, jakie wrażenie (bardzo dobre!) zrobiła na mnie debiutancka powieść Virginii Feito Pani March, dlatego z zainteresowaniem przyjąłem wiadomość o premierze Victorian Psycho. W nowej książce hiszpańska autorka, pisząca po angielsku, ponownie zaprasza czytelnika do świata, w którym granica między elegancją a szaleństwem jest niezwykle subtelna, a opowiadana historia bez uprzedzenia wymierza bolesne ciosy.
Victorian Psycho to brawurowa próba przeniesienia ducha American Psycho w realia Londynu z drugiej połowy XIX wieku. Autorka bawi się konwencją powieści gotyckiej, nasycając ją jednak nowoczesną brutalnością i cynizmem. To nie jest typowa opowieść o uciemiężonej kobiecie z epoki wiktoriańskiej; to krwawy manifest jednostki, która odmawia gry według narzuconych zasad, wybierając zamiast nich ścieżkę absolutnego, morderczego egoizmu i świetnie się przy tym bawiąc.
Główną bohaterka nowej książki Virginii Feito jest Winifred Notty – guwernantka pracująca dla zamożnej rodziny. Na pierwszy rzut oka wydaje się uprzejma, opanowana i idealnie dopasowana do swojej roli, jednak jej wewnętrzny świat okazuje się skrajnie mroczny. Kobieta jest pełna pogardy wobec otoczenia, emocjonalnie niestabilna i stopniowo ujawnia coraz bardziej niepokojące skłonności. Narracja prowadzona jest perspektywy młodej kobiety, co pozwala czytelnikowi zajrzeć bezpośrednio do jej umysłu, który tak samo przeraża swoją brutalną dosłownością, co frapuje niezwykle ostrym spojrzeniem na otaczającą Winifred rzeczywistość.
W miarę rozwoju fabuły Winifred coraz wyraźniej okazuje niechęć domownikom, a szczególnie dzieciom, którymi ma się opiekować. Postrzega je jako irytujące i odpychające, a jej myśli są przesycone sarkazmem oraz okrucieństwem. Początkowo jej zachowanie ogranicza się do biernej agresji i pogardliwych obserwacji, jednak z czasem zaczyna przekraczać kolejne granice. Jej fantazje, zrodzone w przesiąkniętym mrocznymi myślami umyśle, stają się coraz bardziej brutalne, aż w końcu zaczynają przenikać do rzeczywistości.
Powieść stopniowo ukazuje, jak Winifred oddala się od norm moralnych i społecznych. Sztywna struktura wiktoriańskiego społeczeństwa, oparta na hierarchii klasowej i tłumieniu emocji, działa jak katalizator dla jej destrukcyjnych impulsów. Bohaterka zaczyna manipulować otoczeniem, a napięcie narasta wraz z jej rosnącą potrzebą kontroli i dominacji. To, co początkowo wydaje się jedynie ekscentrycznym sposobem myślenia, przeradza się w coś znacznie bardziej niebezpiecznego.
Jednym z największych atutów Victorian Psycho jest narracja – ostra, inteligentna i jednocześnie głęboko niepokojąca. Kontrast między eleganckim, wyrafinowanym językiem epoki a brutalnością myśli bohaterki tworzy wyjątkowy efekt. Feito umiejętnie, a przy tym z łatwością łączy czarny humor z horrorem psychologicznym, sprawiając, że czytelnik jednocześnie odczuwa rozbawienie i dyskomfort. To właśnie ten dysonans stanowi o sile powieści i ma niebagatelny wpływ na odbiór powieści.
Autorka wykorzystuje historię Winifred jako narzędzie do satyrycznego ukazania społeczeństwa epoki wiktoriańskiej. Krytykuje jego hipokryzję, sztywne role płciowe oraz opresyjny system klasowy. Jednocześnie pokazuje, jak pozorna uprzejmość i konwenanse mogą skrywać przemoc oraz emocjonalne okrucieństwo. Horror w tej książce nie opiera się wyłącznie na fizycznej brutalności, lecz przede wszystkim na stopniowym wnikaniu w wypaczony sposób myślenia bohaterki.
Jedno jest pewne – Victorian Psycho nie jest lekturą dla każdego. Winifred to postać skrajnie antypatyczna, pozbawiona empatii i momentami wręcz odpychająca. Fabuła obfituje w wydarzenia brutalne i groteskowo w swym okrucieństwie przerysowane, co nie oznacza, że są one mniej sugestywne, czy bardziej komfortowe dla wrażliwszego odbiorcy. Powieść pozostawia wiele kwestii niedopowiedzianych, co może być zarówno jej zaletą, jak i wadą – jednych zaintryguje, innych zirytuje. Mimo to Victorian Psycho pozostaje sugestywną, stylową i niepokojącą opowieścią, która – owszem – przypadnie do gustu miłośnikom literatury psychologicznej i mrocznych portretów ludzkiej natury, ale takim, którym nie przeszkadzają sugestywne opisy, groteskowa przemoc i literackie szaleństwo.
Informacje o książce
autorka Virginia Freito
tytuł Victorian Psycho
przekład Urszula Gardner
Wydawnictwo Mova 2026
ocena 4+/6
egzemplarz własny