Elizabeth Fremantle, po której powieść sięgnąłem przy okazji premiery w ramach Serii butikowej Wydawnictwa Albatros udowadnia, że posiada niezwykły dar przywracania głosu kobietom, które historia próbowała zepchnąć na margines. Tym razem autorka bierze na warsztat postać Artemisii Gentileschi, jednej z najbardziej utalentowanych malarek epoki wczesnego baroku, której życie było równie dramatyczne i pełne kontrastów, co jej słynne dzieła wykonane techniką światłocienia. Niepokorna nie jest jedynie klasyczną biografią, lecz żywym, pulsującym od emocji portretem artystki walczącej o podmiotowość w świecie zdominowanym przez mężczyzn, gdzie kobiecy talent był często postrzegany jako anomalia lub własność ojca.
Fabuła powieści skupia się na kluczowym i najbardziej bolesnym momencie życia młodej Artemisii, mieszkającej w siedemnastowiecznym Rzymie pod czujnym, choć surowym okiem ojca, Orazia. Jako nastolatka wykazuje ona niebywałe zdolności malarskie, co skłania jej rodzica do zatrudnienia Agostina Tassiego, by ten uczył ją perspektywy. Relacja ta kończy się brutalnym gwałtem, który wywraca świat dziewczyny do góry nogami. Zamiast milczeć, Artemisia decyduje się na odważny krok i oskarża oprawcę, co prowadzi do upokarzającego publicznego procesu, podczas którego to ofiara, a nie sprawca, musi udowadniać swoją niewinność i przechodzić przez fizyczne tortury mające potwierdzić prawdziwość jej zeznań.
Niezwykle istotnym elementem Niepokornej jest sposób, w jaki Fremantle opisuje proces twórczy. Malarstwo w powieści nie jest tylko tłem, ale formą oporu i językiem, którym główna bohaterka komunikuje się ze światem, gdy brakuje jej słów. Autorka z wielką dbałością o detale oddaje zapach farb olejnych, teksturę płótna oraz grę światła, która później stała się znakiem rozpoznawczym Gentileschi. Czytelnik niemal fizycznie czuje, jak gniew i ból artystki przelewają się na płótno, tworząc silnie przemawiające do odbiorcy przedstawienia silnych kobiet, takich jak biblijna Judyta, która dokonuje krwawej zemsty na Holofernesie.
Relacje międzyludzkie, nakreślone przez Fremantle, są skomplikowane i zniuansowane a tym samym trudnej w jednoznacznej ocenie. Szczególnie poruszający jest portret Orazia Gentileschiego – człowieka rozdartego między dumą z talentu córki a troską o własną reputację i społeczne konwenanse. Autorka nie szczędzi nam widoku toksycznych struktur władzy, ale jednocześnie pokazuje drobne akty solidarności, które pozwalają bohaterce przetrwać najgorsze chwile. Psychologiczna głębia postaci sprawia, że Niepokorna to nie tylko opowieść o traumatycznym doświadczeniu, ale przede wszystkim swoisty traktat o powolnym procesie odzyskiwania własnej tożsamości i godności wbrew całemu światu.
Elizabeth Fremantle pisze gęsto, zmysłowo i niezwykle sugestywnie, co pozwala bez reszty zanurzyć się w atmosferze barokowego Rzymu – z jednej strony. Z drugiej zaś fabuła, mimo że dotyka czytelnika, nie przeciąża go nadmierną faktografią czy nagromadzeniem negatywnych emocji. Tak samo miasto w jej wydaniu to miejsce pełne brudu, hałasu i niebezpieczeństw, ale też niespotykanego piękna ukrytego w kościołach i pracowniach artystycznych. Ta dwoistość idealnie koresponduje z wewnętrznym stanem Artemisii, której walka o sprawiedliwość toczy się w cieniu wielkiej sztuki. Autorka dba o to, by jej bohaterka oraz jej historia były osadzone w realiach epoki, co czyni jej cierpienie i determinację jeszcze bardziej autentycznymi dla współczesnego odbiorcy.
Pierwsze spotkanie z prozą Elizabeth Fremantle uważam za udane. Niepokorna to boleśnie aktualna lektura, która rzuca nowe światło na historię walki kobiet o prawo do samostanowienia. Brytyjska powieściopisarka stworzyła opowieść – hołd dla nieugiętego ducha Artemisii Gentileschi, pokazując, że sztuka może być najskuteczniejszym narzędziem przetrwania i zatriumfować nad opresją. To powieść, która zostaje w pamięci na długo po lekturze zmuszając do refleksji nad tym, jak wiele kosztowała wolność twórcza dawne mistrzynie. To kolejna w Serii butikowej pozycja obowiązkowa nie tylko dla miłośników historii sztuki, ale dla każdego, kto ceni literaturę wysokiej próby, niosącą ze sobą głęboki ładunek emocjonalny.
Informacje o książce
autorka Elizabeth Fremantle
tytuł Niepokorna (Disobedient)
przekład Izabela Matuszewska
Wydawnictwo Albatros 2026
ocena 4+/6
recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem