Ariel Lawhon w swojej pierwszej wydanej po polsku powieści Rzeka lodu zabiera czytelnika w podróż do surowego, skutego lodem Maine z 1789 roku, oferując literacką ucztę, która zgrabnie balansuje na pograniczu powieści historycznej, thrillera kryminalnego i dramatu sądowego. Centralną postacią tej historii jest Martha Ballard – postać historyczna, akuszerka i uzdrowicielka, która przez dziesięciolecia prowadziła szczegółowy dziennik, stanowiący dziś bezcenne źródło wiedzy o życiu codziennym w osiemnastowiecznej Ameryce.
Autorka Rzeki lodu, korzystając z zapisków Ballard, tchnęła w nie nowe życie, tworząc portret kobiety niezwykle silnej, inteligentnej i bezkompromisowej w dążeniu do prawdy, która musi zmierzyć się nie tylko z surową naturą, ale przede wszystkim z patriarchalnym systemem sprawiedliwości, w którym głos kobiety znaczy niewiele.
Fabuła książki zawiązuje się w momencie, gdy w zamarzniętej rzece Kennebec zostaje odnalezione ciało Joshuy Burgessa, człowieka o wątpliwej reputacji, oskarżonego o gwałt na miejscowej pastorowej, Rebecce Foster. Martha Ballard, która jako akuszerka badała Rebeccę i udokumentowała obrażenia świadczące o napaści, staje się kluczową postacią w rozwikłaniu zagadki śmierci mężczyzny. Choć oficjalne śledztwo prowadzone przez miejscowych dygnitarzy zmierza do uznania wypadku, Martha, dzięki swojej wiedzy medycznej i zdolności dedukcji, dostrzega szczegóły, które inni chcieliby przeoczyć.
Centralnym wątkiem powieści staje się szybko pasjonujące śledztwo, w którym stawką jest nie tylko wyjaśnienie morderstwa, ale także obrona honoru skrzywdzonej kobiety i walka o godność samej Marthy, której kompetencje są nieustannie podważane przez nowego, aroganckiego lekarza z Harvardu, doktora Page’a.
To, co wyróżnia Rzekę lodu na tle innych powieści z pogranicza gatunków, to głęboki humanizm i społeczna wrażliwość autorki. Lawhon nie skupia się wyłącznie na zagadce kto zabił, ale kreśli szeroką panoramę społeczeństwa, w którym prawo jest narzędziem w rękach bogatych mężczyzn. Walka Marthy Ballard to walka o sprawiedliwość w świecie, w którym gwałt jest trudny do udowodnienia, a słowo szanowanego sędziego waży więcej niż dowody medyczne przedstawione przez akuszerkę. Autorka mistrzowsko oddaje frustrację i bezsilność kobiet tamtej epoki, jednocześnie pokazując ich solidarność i cichą siłę. Relacja Marthy z mężem, Ephraimem, jest jednym z najjaśniejszych punktów powieści – to obraz dojrzałego, partnerskiego małżeństwa, opartego na wzajemnym szacunku i miłości, co stanowi rzadkość w literaturze, często skupiającej się na młodych kochankach lub dysfunkcyjnych rodzinach.
Stylistycznie Lawhon zachwyca dbałością o detale. Opisy srogiej zimy w Maine są tak plastyczne, że czytelnik niemal czuje przeszywający chłód i słyszy trzask pękającego lodu na rzece. Codzienne czynności – tkanie, gotowanie, odbieranie porodów – zostały opisane z pietyzmem, co nadaje powieści niezwykłego realizmu i zakorzenia ją w kontekście historycznym. Autorka nie boi się również naturalizmu; sceny medyczne są przedstawione rzetelnie, bez zbędnego upiększania, co podkreśla trud i odpowiedzialność pracy akuszerki. Narracja prowadzona z perspektywy Marthy jest intymna i bezpośrednia, a wplecione w tekst fragmenty autentycznego dziennika Ballard stanowią doskonałe dopełnienie fabuły, przypominając, że ta niezwykła bohaterka istniała naprawdę.
Rzeka lodu to powieść zdecydowanie warta uwagi i godna wszystkich zachwytów, których już się doczekała. Opowieść zadowoli zarówno miłośników historii, jak i wielbicieli zagadek kryminalnych. To poruszający hołd złożony Marcie Ballard i wszystkim zapomnianym kobietom, które budowały zręby amerykańskiego społeczeństwa. Ariel Lawhon napisała powieść, która trzyma w napięciu do ostatniej strony, a jednocześnie skłania do refleksji nad ewolucją praw kobiet i systemem sądownictwa. To książka o pamięci, o sile zapisanego słowa i o nadziei, która przezwycięża wszystkie przeciwności losu. Lektura mądra, emocjonalna i z pewnością z gatunku nieodkładalnych.
Informacje o książce
autorka Ariel Lawhon
tytuł Rzeka lodu (Frozen River)
przekład Robert Waliś
Wydawnictwo Poznańskie 2025
ocena 5+/6
recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem