Trzecia powieść z Herkulesem Poirotem to opublikowane w 1926 roku Zabójstwo Rogera Ackroyda. Książka uchodzi za jedną z najważniejszych i najbardziej kontrowersyjnych powieści w dorobku Agathy Christie. Nie tylko ugruntowała pozycję autorki jako Królowej Kryminału, ale także na zawsze zmieniła zasady gry w literaturze detektywistycznej. Akcja przenosi nas do spokojnej, angielskiej wioski King’s Abbot, gdzie emerytowany Poirot próbuje wieść życie ogrodnika, hodując gigantyczne dynie. Spokój detektywa zostaje jednak przerwany przez nagłą śmierć wpływowego mieszkańca, Rogera Ackroyda, co zmusza Belga do ponownego wykorzystania swoich małych szarych komórek.
Narratorem opowieści jest miejscowy lekarz, dr James Sheppard, który przejmuje rolę tradycyjnego towarzysza detektywa, przypominając w tym nieco doktora Watsona. Christie – jak zawsze – po mistrzowsku kreśli obraz zamkniętej społeczności, w której każdy ma coś do ukrycia – od rodziny zmarłego, po służbę i bliskich przyjaciół. Autorka precyzyjnie dawkuje informacje, budując atmosferę gęstą od niedomówień i sekretów, które Poirot powoli wyciąga na światło dzienne. Każdy rozdział to kolejny element misternie ułożonej układanki, która długo, a właściwie do samego końca nie pozwala czytelnikowi dojrzeć złożoności zagadki kryminalnej.
Agata Christie ponownie skupia się na psychologii postaci i subtelnych niuansach społecznych, co sprawia, że King’s Abbot staje się mikrokosmosem skupiającym w jednym miejscu liczne ludzkie słabości, takie jak chciwość, zazdrość czy strach przed skandalem. Poirot, ze swoją pedanterią i niezachwianą wiarą w logikę, kontrastuje z chaosem emocjonalnym otoczenia. Jego metoda dedukcji, oparta na obserwacji najdrobniejszych szczegółów, prowadzi czytelnika przez labirynt fałszywych tropów, które autorka podrzuca z typową dla siebie przebiegłością.
Kluczowym elementem, który czyni tę książkę tak bardzo kontrowersyjną (przynajmniej w momencie premiery) jest jej finał. Christie zdecydowała się na zabieg, który w czasach publikacji wywołał prawdziwy skandal w kręgach literackich i do dziś jest przedmiotem krytycznych analiz. Złamała ona niepisaną zasadę fair play wobec czytelnika, a jednocześnie zrobiła to w sposób tak logiczny i spójny, że po przeczytaniu ostatniego zdania trudno nie odczuć podziwu dla jej odwagi. Rozwiązanie zagadki jest tak szokujące, że na stałe wpisało się do kanonu literatury światowej, redefiniując rolę narratora w procesie budowania napięcia. Co prawda dziś, podobny zabieg stylistyczny można odnaleźć w co drugim thrillerze psychologicznym, ale wtedy kosztował on autorkę tymczasowe wykluczenie z prestiżowego The Detection Club, stowarzyszenia promującego powieści detektywistyczne. Swoją drogą – Christie powróciła do niego w 1958 roku w roli prezeski.
Mimo upływu lat, Zabójstwo Rogera Ackroyda specjalnie się nie zestarzało. Owszem, zmieniły się realia historyczne, ale mechanizmy ludzkiego działania i pragnienie ukrycia prawdy pozostają niezmienne. Lektura tej powieści to nie tylko zabawa w odgadywanie kto zabił i dlaczego, ale przede wszystkim lekcja pokory dla każdego, kto uważa się za sprawnego obserwatora. Christie udowadnia, że najciemniej jest zawsze pod latarnią, a prawda bywa o wiele bardziej złożona, niż sugerują to pozory, którymi karmimy się na co dzień. Powtórna lektura powieści uświadomiła mi, że nawet jeśli zna się zakończenie, warto prześledzić drogę, jaką Poirot prowadzi czytelnika do celu, by docenić kunszt i pomysłowość autorki. To książka, która uczy nas czytać między wierszami i każe kwestionować to, co bierzemy za pewnik. I niezmiennie – znakomita rozrywka na poziomie.
Informacje o książce
autorka Agatha Christie
tytuł Zabójstwo Rogera Ackroyda (The Murder of Roger Ackroyd)
przekład Jan Zakrzewski
Wydawnictwo Dolnośląskie 2021
ocena 5+/6
egzemplarz własny