W mojej powtórnej lekturze całej twórczości Agathy Christie dotarłem właśnie do absolutnego klasyka, punktu odniesienia dla innych twórców i wzorca idealnego kryminału. Morderstwo w Orient Expressie to bez wątpienia jedna z najbardziej rozpoznawalnych powieści w dorobku brytyjskiej królowej kryminału, stanowiąca absolutny fundament gatunku. Wydana po raz pierwszy w 1934 roku, książka do dziś zachwyca precyzyjnie skonstruowaną intrygą, niepowtarzalną atmosferą oraz genialnym portretem psychologicznym postaci. To historia, która nie tylko bawi i trzyma w napięciu, ale również stawia fundamentalne pytania o naturę sprawiedliwości i moralności.
Fabuła koncentruje się wokół podróży luksusowym pociągiem Orient Express, którym z Istambułu do Calais wraca słynny belgijski detektyw, Herkules Poirot. Spokojna i pełna wygód podróż zostaje gwałtownie przerwana, gdy z powodu potężnej śnieżycy pociąg zatrzymuje się gdzieś na pustkowiu, a w jednym z przedziałów zostają znalezione zwłoki amerykańskiego milionera, Samuela Ratchetta. Ofiara została wielokrotnie pchnięta nożem, a drzwi do jej przedziału były zamknięte od wewnątrz. Ponieważ pociąg jest odcięty od świata, a morderca wciąż znajduje się na pokładzie, Poirot podejmuje się śledztwa, przesłuchując dwunastu pasażerów wagonu pierwszej klasy, z których każdy wydaje się mieć coś do ukrycia.
Największym atutem Morderstwa w Orient Expressie jest skrupulatnie zaplanowana, klaustrofobiczna przestrzeń, która potęguje uczucie osaczenia i niepokoju. Zamknięcie bohaterów w luksusowym, ale odizolowanym od świata pociągu tworzy idealne warunki dla kryminału i klasycznego dramatu psychologicznego w jednym. Agatha Christie z niezwykłym kunsztem buduje napięcie, sprawiając, że czytelnik razem z Poirotem analizuje każdy detal: od poplamionej chusteczki, przez zegarek zatrzymany na konkretnej godzinie, aż po sprzeczne zeznania świadków. Autorka bawi się z odbiorcą w kotka i myszkę, podrzucając fałszywe tropy i zmuszając do ciągłej weryfikacji własnych domysłów.
Jak w poprzednich powieściach angielskiej powieściopisarki, także w tej książce warto zwrócić uwagę na galerię postaci, która reprezentuje przekrój różnych klas społecznych, narodowości i osobowości – od wyniosłej rosyjskiej księżnej, przez amerykańską aktorkę, aż po angielskiego pułkownika. Każdy z bohaterów został nakreślony mocną, wyrazistą kreską, co sprawia, że mimo krótkiej formy literackiej, wydają się oni żywi i pełnowymiarowi. Centralną postacią intrygi pozostaje jednak Herkules Poirot, którego małe szare komórki pracują na najwyższych obrotach. Jego specyficzny sposób bycia, elegancja oraz chłodny intelekt kontrastują z emocjonalnymi i często chaotycznymi reakcjami podejrzanych, co nadaje dynamiki całemu dochodzeniu.
Rozwiązanie zagadki Morderstwa w Orient Expressie to prawdziwy majstersztyk, który na stałe zapisał się w historii literatury i do dziś uznawany jest za jedno z najbardziej zaskakujących i oryginalnych zakończeń powieści kryminalnych. Agatha Christie nie tylko burzy (po raz kolejny!) dotychczasowe schematy gatunkowe, ale również redefiniuje pojęcie winy i kary. Konfrontacja Poirota z prawdą zmusza go, a wraz z nim również czytelnika, do wyjścia poza sztywne ramy prawa i spojrzenia na zbrodnię przez pryzmat humanizmu oraz sprawiedliwości dziejowej. To właśnie moralne pęknięcie pojawiające się w tle śledztwa sprawia, że książka zaskakuje i pozostaje w pamięci długo po lekturze.
Mimo upływu niemal stulecia od premiery, książka w mojej nie zestarzała się ani trochę, wciąż imponując świeżością formy i genialną strukturą – na co wpływ ma także nowe polskie tłumaczenie. Ponadczasowy styl Agathy Christie, elegancja opisów oraz niesłabnące napięcie sprawiają, że do tej podróży Orient Expressem chce się wracać wielokrotnie. To wszystko składa się na (i nie boję się tego określenia) arcydzieło gatunku, które udowadnia, że prawdziwy geniusz tkwi w prostocie i precyzji, z jaką autorka potrafiła rozwikłać najbardziej skomplikowane zagadki kryminalne na równi z ludzkimi sekretami.
Informacje o książce
autorka Agatha Christie
tytuł Morderstwo w Orient Expressie (Murder on the Orient Express)
przekład Marta Kisiel-Małecka
Wydawnictwo Dolnośląskie 2019
ocena 5+/6
egzemplarz własny